Một lệnh đang lỗ khiến trader hy vọng giá sẽ quay đầu, trong khi một lệnh đang có lời lại khiến họ sợ lợi nhuận biến mất. Hiểu được tâm lý này sẽ giúp trader kiểm soát vị thế tốt hơn và hạn chế những quyết định cảm tính.

Vấn đề cốt lỏi bắt đầu nằm ở chỗ trader không còn nhìn thị trường bằng dữ liệu mà bắt đầu nhìn vị thế bằng cảm xúc và niềm hy vọng không có căn cứ.

Vì sao gồng lỗ lại dễ hơn gồng lãi?

Khi một lệnh đang thua, việc đóng lệnh đồng nghĩa với việc trader phải chấp nhận rằng mình đã sai, chính thức mất tiền. Đây là điều rất khó về mặt tâm lý, đặc biệt khi khoản lỗ bắt đầu trở nên đáng kể.

Ví dụ: bạn Buy Bitcoin ở 100.000 USD và đặt Stop Loss tại 98.000 USD. Khi giá giảm xuống 99.000 USD, bạn vẫn có thể nghĩ rằng thị trường chỉ đang điều chỉnh. Đến 98.500 USD, bạn bắt đầu hy vọng giá sẽ bật lên. Khi giá gần chạm Stop Loss, việc đóng lệnh đồng nghĩa với việc biến khoản lỗ trên màn hình thành một khoản lỗ thực tế.

Vì không muốn đối diện với cảm giác đó, trader có xu hướng dời Stop Loss xuống thấp hơn hoặc xóa Stop Loss hoàn toàn. Khi giá tiếp tục giảm, họ lại nghĩ rằng “đã lỗ đến đây rồi thì giữ thêm cũng chẳng sao”, “chưa chốt là chưa lỗ”.

Đây chính là lúc một giao dịch có mức rủi ro được xác định từ đầu bắt đầu biến thành một khoản lỗ không có giới hạn rõ ràng.

Nhưng tại sao có lời lại muốn chốt ngay?

Thế nhưng khi vị thế chuyển sang có lời, tâm lý của trader lại thay đổi hoàn toàn. Thay vì muốn giá tiếp tục đi đúng theo kế hoạch, họ bắt đầu lo lắng rằng khoản lợi nhuận đang có sẽ biến mất nếu thị trường quay đầu.

Ví dụ, bạn Buy Bitcoin ở 100.000 USD và giá tăng lên 103.000 USD, tương đương lợi nhuận 3%. Theo kế hoạch ban đầu, bạn có thể dự định giữ lệnh đến một vùng giá cao hơn. Nhưng khi nhìn thấy khoản lời trên màn hình, một suy nghĩ quen thuộc bắt đầu xuất hiện: “Nhỡ giá quay đầu thì sao?”

Cuối cùng, bạn quyết định đóng lệnh và chốt 3% lợi nhuận. Vấn đề là sau đó Bitcoin tiếp tục tăng lên 108.000 USD. Lúc này, cảm giác tiếc nuối xuất hiện vì bạn nhận ra mình đã chốt lời quá sớm.

Đây chính là một trong những nguyên nhân khiến nhiều trader rơi vào tình trạng Average Loss lớn nhưng Average Win nhỏ. Họ sẵn sàng để một lệnh đang lỗ tiếp tục chạy với hy vọng giá quay về hòa vốn, nhưng lại không cho một lệnh đang có lời đủ thời gian để phát triển theo đúng kế hoạch.

Loss Aversion: Não bộ sợ mất tiền hơn thích kiếm tiền

Một trong những lý do lớn nhất giải thích hành vi này là Loss Aversion – tâm lý ác cảm với thua lỗ. Nói đơn giản, con người thường cảm thấy khó chịu khi mất tiền mạnh hơn cảm giác vui khi kiếm được một khoản tương đương. Trong trading, điều này dễ khiến chúng ta tìm mọi cách để né tránh việc phải thừa nhận một giao dịch đang sai.

Vấn đề nằm ở chỗ thị trường không biết bạn đang lời hay đang lỗ, cũng không quan tâm bạn đã Buy hoặc Sell ở mức giá nào. Giá chỉ phản ánh sự thay đổi của cung cầu và những yếu tố đang tác động lên thị trường tại thời điểm hiện tại.

Vì vậy, thay vì hỏi “Bao giờ giá quay lại giá vốn?”, mình cho rằng câu hỏi đúng hơn phải là: “Nếu hiện tại chưa có vị thế, mình có còn muốn vào lệnh ở mức giá này không?”

Đó là cách giúp mình tách quyết định giao dịch khỏi cảm xúc tiếc tiền. Giá vốn thuộc về quá khứ, còn quyết định giữ hay đóng lệnh phải dựa trên những gì thị trường đang cho thấy ở hiện tại.

Một cách đơn giản để kiểm soát tâm lý gồng lỗ, gồng lãi

Mình thường quản lý mỗi giao dịch bằng một vài câu hỏi khá đơn giản. Điều quan trọng là những câu hỏi này phải được đặt ra trước và trong khi giao dịch, thay vì chỉ suy nghĩ sau khi kết quả đã xảy ra.

Trước khi vào lệnh: “Nếu kịch bản này sai, mình chấp nhận mất bao nhiêu?”

Khi lệnh đang lỗ: “Lý do khiến mình vào lệnh ban đầu còn tồn tại không?”

Khi lệnh đang lời: “Điều kiện để mình thoát lệnh đã xuất hiện chưa?”

Ba câu hỏi này giúp mình tập trung vào kế hoạch giao dịch thay vì số tiền đang nhấp nháy trên màn hình. Khi đó, việc một lệnh đang âm hay đang dương sẽ không còn là yếu tố quyết định duy nhất.

Nếu cấu trúc hoặc lý do vào lệnh đã bị phá vỡ, mình chấp nhận Stop Loss thay vì tiếp tục hy vọng giá quay đầu. Ngược lại, nếu setup ban đầu vẫn còn nguyên, một khoản âm nhỏ chưa phải lý do để vội vàng đóng lệnh.

Tương tự với lệnh đang có lời. Nếu chưa xuất hiện điều kiện thoát theo kế hoạch, mình không muốn chốt chỉ vì sợ lợi nhuận biến mất. Lợi nhuận chưa phải lý do để đóng lệnh; tín hiệu thoát mới là lý do.

Theo mình, đây là cách đơn giản để biến việc quản lý vị thế từ một cuộc đấu tranh giữa tham và sợ thành một quy trình có thể lặp lại. Tuy nhiên, nói thì đơn giản nhưng thực hành trong lúc giao dịch thì rất khó. Do đó việc này là phải rèn luyện, đó là một quá trình mài dũa tâm lý trong quá trình giao dịch nhiều tháng nhiều năm.

EmaCrypto tổng hợp