Phí Maker và Taker là gì? Cách tính phí giao dịch crypto

Phí Maker và Taker là phí giao dịch được phân loại theo cách lệnh khớp với sổ lệnh: Maker bổ sung thanh khoản rồi chờ được khớp, Taker lấy thanh khoản có sẵn để thực hiện giao dịch. Vì vậy, lệnh Limit vẫn có thể chịu phí Taker nếu khớp ngay.

Điểm dễ nhầm hơn là cơ sở tính phí. Với Spot thông thường và hợp đồng Futures tuyến tính, tỷ lệ phí được áp vào giá trị giao dịch đã khớp theo quy tắc sản phẩm. Đó không đơn giản là số tiền ký quỹ bạn bỏ vào vị thế.

Bài viết tập trung vào giao dịch qua sổ lệnh trên sàn tập trung. Các ví dụ dùng tỷ lệ giả định để dễ kiểm tra, không thay thế biểu phí hiện hành của bất kỳ sàn nào.

Maker và Taker là vai trò khi khớp lệnh

Maker: đặt thanh khoản vào sổ lệnh

Một lệnh mua Limit thấp hơn mức bán tốt nhất có thể nằm chờ trong sổ lệnh. Nếu sau đó người khác bán vào lệnh mua này, phần khớp của người đặt chờ mang vai trò Maker.

Người giao dịch thông thường cũng có thể là Maker. Bạn không cần là tổ chức tạo lập thị trường hay được sàn cấp một tài khoản riêng mới có vai trò này.

Taker: khớp với thanh khoản đang có

Lệnh thị trường thường khớp ngay với lệnh chờ đối ứng, nên phần giao dịch đó mang vai trò Taker. Lệnh Limit cũng có thể là Taker nếu mức giá cho phép nó đối ứng ngay.

Theo giải thích Maker/Taker của Bybit, tiêu chí nằm ở việc bổ sung hay lấy thanh khoản. Maker thường có tỷ lệ phí thấp hơn, nhưng mức áp dụng còn tùy sản phẩm, chương trình và tài khoản.

Đừng dùng Buy/Sell để đoán phí. Cả người mua và người bán đều có thể là Maker hoặc Taker. Một người mua chờ được khớp là Maker; một người bán chủ động khớp vào lệnh mua chờ là Taker, và chiều ngược lại cũng tương tự.

Đọc một sổ lệnh nhỏ để nhận diện phí

Giả sử một tài sản có mức mua tốt nhất 99,9 USDT và mức bán tốt nhất 100 USDT. Bỏ qua biến động trong lúc truyền lệnh, đây là ba cách đặt mua khác nhau:

1. Market mua 5 đơn vị: lệnh lấy các mức bán có sẵn, nên phần khớp là Taker.
2. Limit mua 5 đơn vị ở 99,8: nếu không có mức bán nào bằng hoặc thấp hơn 99,8, lệnh nằm chờ. Phần được khớp sau khi đã nằm trong sổ lệnh là Maker.
3. Limit mua 5 đơn vị ở 100,2: lệnh có thể lấy ngay các mức bán từ 100 đến 100,2. Phần đó là Taker dù bạn đã chọn Limit.

Giá Limit là mức mua tối đa hoặc mức bán tối thiểu chấp nhận được. Nó không buộc lệnh chờ và cũng không buộc khớp đúng con số đã nhập nếu có giá tốt hơn.

Một lệnh còn có thể chứa cả hai vai trò. Giả sử lệnh Limit mua 5 đơn vị ở 100 chỉ khớp ngay 2 đơn vị; 3 đơn vị còn lại nằm chờ và được người bán khác khớp sau đó. Khi ấy, hai phần có thể được tính phí khác nhau. Hướng dẫn phí Coinbase Advanced mô tả riêng phần khớp tức thì và phần nằm chờ này. Muốn đối chiếu, cần xem từng dòng khớp thay vì chỉ xem một mã lệnh tổng.

Nếu cả hai phần đều khớp ở 100 USDT, với phí Taker giả định 0,05% và Maker 0,02%, tổng phí quy đổi sẽ là: 2 × 100 × 0,0005 + 3 × 100 × 0,0002 = 0,16 USDT. Áp một tỷ lệ duy nhất cho toàn bộ 5 đơn vị sẽ cho kết quả khác và có thể làm bạn tưởng sàn thu sai.

Cách tính phí Maker và Taker theo giá trị khớp

Ví dụ Spot: tính riêng từng chiều mua và bán

Giả sử bạn mua 10 đơn vị ở 100 USDT, tổng giá trị khớp 1.000 USDT. Với tỷ lệ phí giả định 0,10%, giá trị phí quy đổi là 1 USDT. Đồng tiền bị thu phí và lượng tài sản thực nhận phụ thuộc quy tắc sàn.

Nếu sau đó bán đủ 10 đơn vị tại 105 USDT và vẫn chịu tỷ lệ 0,10%, giá trị bán là 1.050 USDT, phí quy đổi 1,05 USDT. Tổng phí hai chiều là 2,05 USDT; không phải 2 USDT nếu giá trị đầu ra đã thay đổi.

Ví dụ này giả định bạn có đủ 10 đơn vị để bán và chưa tính các khoản khác. Trong thực tế, nếu phí mua bị trừ bằng chính tài sản đã mua, khối lượng thực nhận có thể thấp hơn 10; cần dùng số đã khớp và số dư thực tế để đối chiếu.

Ví dụ Futures tuyến tính: tính trên vị thế, không chỉ ký quỹ

Giả sử một vị thế USDT tuyến tính có khối lượng 0,1 BTC, giá khớp 50.000 USDT/BTC. Giá trị giao dịch là 0,1 × 50.000 = 5.000 USDT. Tỷ lệ phí Taker giả định 0,05% tạo phí 2,5 USDT.

Nếu tài khoản dùng 500 USDT ký quỹ để hỗ trợ vị thế 5.000 USDT, không được tính phí bằng 500 × 0,05% = 0,25 USDT. Nhầm cơ sở tính làm chi phí bị đánh giá thấp mười lần trong ví dụ này.

Cũng cần tránh hiểu rằng chỉ đổi đòn bẩy là phí giao dịch tự tăng. Nếu khối lượng và giá khớp giữ nguyên, giá trị giao dịch giữ nguyên; thay đổi chủ yếu là yêu cầu ký quỹ. Phí Maker và Taker tăng khi bạn thực sự tăng quy mô giao dịch hoặc tỷ lệ phí thay đổi.

Tài liệu phí hợp đồng của Bybit phân biệt công thức cho hợp đồng tuyến tính và hợp đồng nghịch đảo. Ví dụ nhân số lượng BTC với giá USDT ở trên không nên áp nguyên xi cho mọi loại hợp đồng, đặc biệt sản phẩm có hệ số hợp đồng hoặc thanh toán bằng coin.

Phí Maker và Taker cho một vòng mở–đóng lệnh

Để thấy tác động của phí Maker và Taker, giả sử giá trị mở lệnh và đóng lệnh đều là 5.000 USDT, phí Maker 0,02%, phí Taker 0,05%. Đây tiếp tục là bộ số giả định; không phải bảng phí được bảo đảm cho tài khoản của bạn.

Nếu lãi từ biến động giá trước phí là 4 USDT, vòng Taker/Taker trong ví dụ có thể chuyển thành lỗ 1 USDT sau phí, ngay cả khi chưa phát sinh funding. Đây là lý do một tỷ lệ thắng cao hoặc nhiều lệnh lời nhỏ chưa đủ phản ánh hiệu quả.

Ngược lại, không thể kết luận cứ chọn Maker là lợi nhuận sẽ tốt hơn. Lệnh chờ có thể không khớp; giá có thể đi tiếp, và điều kiện giao dịch khi lệnh cuối cùng được khớp cũng khác. Nên đánh giá phí trong toàn bộ kế hoạch Risk/Reward, thay vì tối ưu riêng một dòng chi phí.

Post-only và giới hạn khi tối ưu phí Maker và Taker

Post-only là tùy chọn dành cho lệnh giới hạn trên các sản phẩm có hỗ trợ. Mục tiêu là chỉ cho lệnh vào sổ lệnh để bổ sung thanh khoản, thay vì lấy thanh khoản ngay khi được gửi.

Ví dụ bạn định mua chờ ở 100, nhưng đến lúc lệnh tới sàn đã có người bán ở 99,9. Limit thông thường có thể khớp ngay với giá tốt hơn và thành Taker. Với Post-only, sàn có thể hủy hoặc từ chối lệnh để tránh việc khớp tức thì, tùy quy tắc sản phẩm.

Hướng dẫn Post-only của Bybit mô tả trường hợp tự hủy khi lệnh có thể khớp ngay. Điều này giúp tránh phí Taker ngoài dự tính, nhưng không bảo đảm lệnh được chấp nhận hoặc được khớp sau đó.

5 bước kiểm tra phí Maker và Taker của tài khoản

Phí Maker và Taker không phải một cặp số cố định dùng chung cho mọi sàn. Mức thực tế có thể phụ thuộc cặp giao dịch, Spot hay Futures, cấp VIP, khu vực, ưu đãi và tài sản dùng để trả phí.

Thay vì lấy một ảnh bảng phí cũ làm căn cứ cuối cùng, hãy đối chiếu theo trình tự:

1. Xác định đúng sản phẩm: cùng một sàn nhưng Spot, Futures tuyến tính, hợp đồng nghịch đảo và Options có thể dùng cách tính khác nhau.
2. Mở trang phí của tài khoản: xem cấp độ hiện tại và mức áp dụng cho cặp đang dùng, không chỉ mức quảng bá thấp nhất.
3. Kiểm tra ưu đãi: xác định điều kiện, thời hạn, loại phí được giảm và có áp dụng cho cả Maker/Taker không.
4. Xem từng dòng khớp: ghi lại khối lượng, giá khớp, vai trò, tỷ lệ phí, số phí và đồng tiền bị thu.
5. Cộng cả vòng giao dịch: phí mở, các lần tăng/giảm vị thế, phí đóng và những khoản khác nếu có.

Biểu phí chính thức của Bybit lưu ý mức thực tế có thể khác theo khu vực và cần đối chiếu trang phí tài khoản. Các bài riêng về cấu trúc phí Bybit hoặc phí giao dịch Bitget trên EMA Crypto giúp đọc theo từng sàn; khi giao dịch vẫn cần kiểm tra điều kiện mới nhất.

Nếu muốn đối chiếu bằng bảng cá nhân, chỉ cần các cột: thời gian khớp, cặp, chiều giao dịch, giá trị khớp, vai trò Maker/Taker, tỷ lệ phí, phí đã thu và đơn vị phí. Quy đổi về cùng một đồng tiền trước khi cộng, tránh cộng trực tiếp phí bằng BTC với phí bằng USDT.

Những câu hỏi hay nhầm về phí Maker và Taker

Đặt Limit có chắc được tính Maker không?

Không. Limit có thể khớp ngay với lệnh đang chờ và chịu phí Taker ở phần khớp đó. Kiểm tra kết quả thực thi hoặc tùy chọn Post-only nếu sản phẩm hỗ trợ.

Lệnh bị hủy có bị thu phí giao dịch không?

Thông thường, phí giao dịch theo khớp lệnh áp dụng cho phần đã khớp. Nếu lệnh đã khớp một phần rồi hủy phần còn lại, phần đã giao dịch vẫn có thể chịu phí. Phí đặc thù khác phải xem quy định sản phẩm.

Funding có nằm trong phí Maker và Taker không?

Không nên gộp hai khái niệm. Maker/Taker liên quan tới khớp lệnh; funding của hợp đồng vĩnh cửu là dòng thanh toán theo cơ chế riêng. Spread và trượt giá cũng là chi phí kinh tế khác với dòng phí giao dịch.

Phí thấp có đủ để quyết định chọn sàn không?

Chưa đủ. Cần xem khả năng tiếp cận hợp pháp, độ tin cậy, thanh khoản, quy tắc sản phẩm và tổng chi phí. Mức phí thấp không bù được mọi rủi ro hoặc một lệnh thoát không thực hiện được.

Trước khi đặt lệnh: xác định vai trò có thể phát sinh, dùng đúng giá trị khớp để tính phí Maker và Taker, rồi cộng đủ cả hai chiều. Kết hợp với khối lượng vào lệnh theo ngân sách rủi ro sẽ cho một kế hoạch chi phí rõ ràng hơn. Các ví dụ chỉ giải thích cách tính, không bảo đảm lợi nhuận.